In Memoriam Angèle Manteau
Vandaag vernamen we het nieuws dat Angèle Manteau, 97 jaar, voorgoed is ingeslapen in een ziekenhuis te Aalst.

Sinds 2000 wordt aan het L.P. Boon-documentatiecentrum van de Universiteit Antwerpen, in samenwerking met de andere Vlaamse universiteiten en het AMVC-Letterenhuis, systematisch onderzoek gedaan naar de betekenis en het functioneren van het uitgevershuis A. Manteau, tot op heden het enige Vlaamse uitgeversbedrijf dat een duidelijk stempel heeft gedrukt op de Vlaamse én op de Nederlandstalige literatuur in haar geheel.

Dat Manteau ook in literair Nederland iemand was, heeft veel te maken met het feit dat haar bedrijf 'moderner' was dan haast alle andere Vlaamse uitgeverijen uit die tijd. In de eerste plaats was haar fonds niet zuilgebonden. Als Waalse die via de Brussels kring rond Jan Greshoff geïntroduceerd was in de Nederlandstalige literatuur had deze dame veel minder last van bepaalde tradities in het Vlaamse 'uitgeversbedrijf ' dan haar Vlaamse collega's. Vrijzinnige auteurs konden er met hun werk terecht zonder meteen een (partij)politiek stempel te krijgen, en naast die vrijzinnige schrijvers gaf ze ook katholieke en zelfs een aantal traditionalistisch geïnspireerde ‘Vlaamsvoelende’ schrijvers uit. Ideologisch gesproken was haar fonds op een verfrissende manier heterogeen. Zelf legde mevrouw Manteau in latere interviews sterk de nadruk op het begrip 'literaire kwaliteit', maar dat mag ons niet blind maken voor nog een ander feit, namelijk dat er naast hoogkaraats literair werk (gemeten natuurlijk naar de criteria uit die tijd) ook plaats was in dat fonds voor meer populaire schrijvers en werken alsook voor non-fictie. Ook in dat opzicht was de uitgeefster Manteau 'modern': ze besefte dat een uitgeverij uiteindelijk een bedrijf was dat winst moest maken.

Tot Manteaus belangrijkste culturele prestaties behoorden onder meer: het uitgeven van nieuw talent via de Leo J. Krynprijs, in eerste instantie Louis Paul Boon en Hugo Claus; het op zakelijke gronden verlenen van voorschotten aan Boon in de periode 1942-1945, waardoor de schrijver in moeilijke tijden kon blijven schrijven; het uitgeven van een aantal (vanuit literair-historisch oogpunt) uiterst belangrijke en (economisch) succesvolle buitenlandse auteurs zoals Vercors, Curzio Malaparte en Françoise Sagan; het publiceren én promoten van een aantal auteurs (Daisne, Lampo, Vandeloo, Ruyslinck) die voor een generatie Vlamingen, via het literatuuronderwijs, een eerste kennismaking met de moderne Nederlandstalige literatuur zijn geweest; de publicatie, onmiddellijk na de Tweede Wereldoorlog, van het weekblad Zondagspost dat, als algemeen cultureel periodiek en kritisch opinieblad, zeer op zijn tijd vooruit was; de typografisch hoogstaande uitgave van de verzamelde werken van de Van-Nu-en-Straks-boegbeelden Karel van de Woestijne, August Vermeylen en Herman Teirlinck; het aantrekken van de jonge, getalenteerde Nederlander Jeroen Brouwers in de eerste helft van de jaren zestig als schrijver én als redacteur; het rekruteren van de angry young critic Julien Weverbergh als redactioneel leider van de eigentijdse paperback-reeks de Vijfde Meridiaan, die de uitgeverij in de woelige jaren van artistiek protest en studentenrebellie hip hield.

Met mevrouw Manteau verdwijnt definitief een stuk Vlaams literair verleden. De uitgeefster heeft ons onderzoek naar haar firma altijd met een opmerkelijke scherpzinnigheid en een niet aflatende belangstelling gevolgd. Hierdoor was deze Grande Dame de laatste jaren, vanaf een afstandje, een bestendige aanwezigheid in ons bestaan. Wij zullen haar missen.

Kevin Absillis
Ernst Bruinsma
Kris Humbeeck


[terug]