Opkuischeling
VW, p.69-71

p.69

ZP:       [zonder titel]
TSa:     <+ opkuischeling> [- gecentreerd]
D1:       <opkuischeling>>OPKUISCHELING> [+ gecentreerd]
D2:       [dit hoofdstuk is in D2 opgenomen in vorig hoofdstuk en cursief gedrukt] 

TSa:     <D>>d>it is <- een kroniek met allemaal kleine kronieken lijk ze met de gauwte opgeschreven werden binst den oorlog maar waarvan het zonde zou zijn hen te verminken met er nuttelooze woorden rond te hangen. Een kroniek> <+ iets dat eigenlijk op de andere bladzijde moest gestaan hebben maar a là, het gaat> over de <J>>j>odenkinderen die opgepikt werden
D1:       <d>>D>it is iets dat eigenlijk op de andere bladzijde moest gestaan hebben maar a là, het gaat over de jo­denkinderen die opgepikt werden
D1a:     <- Dit is eigenlijk iets dat op de andere bladzijde moest gestaan hebben maar a là, het gaat> over de jodenkinderen die opgepikt w<e>>o>rden
D2:       <o>>Over> de jodenkinderen die opgepikt w<o>>e>rden

D2:       zo<-o>maar

D2:       <+ , > en in een camion

TSa:     en naar <de statie>>het station> gebracht en in den trein gezet werden, en waar rijdt die trein <naar toe>>naartoe>? en van
D1:       en naar het station gebracht en in den trein gezet werden, en waar rijdt die trein naartoe? <e>>E>n van
D2:       en naar het station gebracht <en in den trein gezet werden>>naar den beestentrein>, en waar rijdt die trein <naartoe>>heen>? [+X] En van

D1a:     zoo een trein gegast wordt maar ik durf het niet gelooven <- misschien>
D2:       zo<-o> een trein gegast wordt <+ , > maar ik durf het niet gelo<-o>ven

D1a:     over den oorlog wie zou de beschrijving van zoo een trein durven geven <,>>?> <- ik niet.> Of stel u voor <- in> een film,
D2:       over de<-n> oorlog <+ , > wie zou <+ dan> de beschrijving van zo<-o> een trein durven geven? [+X] Of stel u <- voor> een film <+ voor>,

D2:       en de<-n> trein die<-n>

D2:       tuss<-ch>en

TSa:     ligt een schoolkabasje open met een pennestok en een gom uitgevallen. [+X] <E>>e>n van de spoorlijn gesproken nu heeft men in de radio afgeroepen dat wij
D1:       ligt een schoolkabasje open met een pennestok en een gom uitgevallen. [-X] <e>>E>n van de spoorlijn gesproken nu heeft men in de radio afgeroepen dat wij
D1a:     ligt een school<kabasje>>tasje> open met een pennestok en een gom uitgevallen. [-X] En van de spoorlijn gesproken <+ ,> nu heeft men in de radio <afgeroepen>>gezegd> dat wij
D2:       ligt <+ nog> een schooltasje open <+ , > met een pennestok en een gom <+ er> uitgevallen. [+X] En van de spoorlijn gesproken, nu heeft men in de radio gezegd dat <wij>>we>

TSa:     in <B>>b>elgië <dààr>>daar> van mijden? neem de proef en ga eens <- dien fameuzen dag waarvan ge nu al jaren droomt en die toch nooit komt, waarin ge eens nie­mendal zult te doen hebben, ga dan eens> wandelen <+ langs de oude gentbaan links of langs de korte-lindestraat rechts, of het veld in vòòr u of de richting van het arsenaal in achter u > en tel de onbewaakte barreelen <+ , ha>.
D1:       in belgië daar van mijden? <n>>N>eem de proef en ga eens wandelen langs de oude gentbaan links of langs de korte-lindestraat rechts, of het veld in vòòr u of de richting van het arsenaal in achter u en tel de onbewaakte barreelen, ha.
D1a:     <+ daar> in belgië <- daar> van mijden? Neem de proef <+ ]>[?] en ga <- eens> wandelen langs de oude gentbaan links of <- langs> de korte-lindestraat rechts, of het veld in vòòr u of de richting van het arsenaal in <a>>à>chter u <+ ,> en tel de onbewaakte barreelen, ha <.>>!>
D2:       daar in <b>>B>elgië van mijden? Neem de proef <- ]> en ga wandelen langs de <oude gentbaan>>steenweg> links of <+ langs> de <korte-lindestraat>> steenweg> rechts, <- of> het veld in <vòòr>>vóór> u of <- de richting van> het arsenaal <- in> <à>>a>chter u, en tel de onbewaakte <barreelen>>overwegen>, ha!

TSa:     [+X] <E>>e>n over de menschen die niet benauwd zijn
D1:       [X] <e>>E>n over de menschen die niet benauwd zijn
D1a:     [X] En over <de menschen>>het volk> <die niet benauwd zijn>>dat niet bang is>
D2:       [X] [+witregel] En over het volk dat niet bang is

TSa:     alarm-af blaast <van tien negen>>I0 keer op 9> als de vliegers <daar>>er juist> hangen zoodat de menschen
D1a:     <alarm-af>>einde-alarm> blaast <I0>>tien> keer op <9>>negen> als de vliegers <er juist>> daar net> hangen <+ ,> zo<-o>dat de menschen
D2:       einde-alarm blaast tien keer op negen als de vliegers daar net hangen, zodat de mens<-ch>en

D1a:     <+ ,><precies>>net> of het is de fluit
D1b:     <- ,> net of het is de fluit
D2:       <net of>>alsof> het <- is> de fluit <+ is>

TSa:     [+X] <E>>e>n over een trein die gereed staat in den <Allee-Verte>>allee-verte> juist naast den muur waar de trein voor <D>>d>endermonde staat,
D1:       [X] <e>>E>n over een trein die gereed staat in den allee-verte juist naast den muur waar de trein voor dendermonde staat,
D1a:     [X] En over een trein die <gereed>>klaar> staat <in den allee-verte>>[xx xxxxxx] om te vertrekken> <+ ,> <juist>>net> naast <- den muur waar> <+ [xxx]> de trein <- voor> <+ die nog vertrekt naar> dendermonde <- staat>,
D1b:     [X] En over een trein die gereed staat <- [xx xxxxxx]> om te vertrekken, <- net> <+ net juist = - net juist> <naast [xxx] de trein die nog vertrekt naar dendermonde>>vlak = pal naast die hoge blinde muur van het station ->
D2:       [X] [+witregel] En over een trein die klaar staat om te vertrekken, pal naast die hoge blinde muur van het station - 

TSa:     daar in den <Allee-Verte>>allee-verte> al geweest zijt maar als ge <L>>l>aermans wilt zien of <Dingen dien Waal>>dingen-dien-waal> of wie heeft daar nog zooiets geschilderd, ga daar dan eens binnen. <E>>e>n de trein voor <D>>d>endermonde dus, almeteens waren
D1:       daar in den allee-verte al geweest zijt maar als ge laermans wilt zien of dingen-dien-waal of wie heeft daar nog zooiets geschilderd, ga daar dan eens binnen. <e>>E>n de trein voor dendermonde dus, almeteens waren
D1a:     daar in <den alee-verte>>dat station> al geweest zijt maar als ge <l>>L>aermans wilt zien <- of dingen-dien-waal of wie heeft daar nog zooiets geschilderd,> ga daar dan eens <binnen>>kijken>. En de trein <voor dendermonde dus,>>staat dus klaar en> almeteens <waren>>zijn>
D2:       daar <- in dat station> <al>>reeds> geweest zijt <+ , > maar als ge Laermans wilt zien ga <daar>> er> dan <eens kijken>>even binnen> <.>>-> <E>>e>n de trein staat dus klaar en almeteens zijn 

TSa:     loopen kon en heel die<+n> trein met al wie er in zat werd tegen den muur gesmakt zoodat men hen er met lepeltjes zou moeten afkrabben hebben.
D1a:     loopen kon<+ ,> en heel die<-n> trein met al wie er in <zat>>zit> <werd>> wordt> tegen den muur gesmakt <+ ,> zoodat <+ - zei maurice [?] -> men hen er met lepeltjes <zou>>{ging/had}> moeten afkrabben <- hebben>.
D2:       lo<-o>pen <kon>>kan>, en heel die trein met al <wie>>wat> er in zit wordt tegen de<-n> muur gesmakt, zo<-o>dat - zei <maurice [?]>> Maurice> - men <- hen> er met lepeltjes <{ging/had}>>had> moeten afkrabben. 

p.69-70
ZP:       [alinea ontbreekt]
D1a:     En over iemand die u dan daarna komt zeggen, <precies>>net> of hij <er>>daar> verontwaardigd over is <,>>:> <dat het niet waar is>>het is niet waar> <+ ,> want er waren MAAR I0 dooden.
D1b:     En over iemand die u dan daarna komt zeggen, net of hij daar verontwaardigd over is: <het is niet waar, want er waren MAAR I0 dooden>>dat er MAAR I0 dooden waren>.
D2:       En <- over> iemand die u dan daarna komt zeggen, net of hij daar verontwaardigd <over>>om> is: <dat er MAAR I0 dooden waren>>het is niet waar, want er waren MAAR tien doden>.

TSa:     [+X] <E>>e>n over den chef van <Vlaamsche Kinderzegen>>vlaamsche-kinderzegen> die de <koekjes>>koeken>
D1:       [X] <e>>E>n over den chef van vlaamsche-kinderzegen die de koeken
D1a:     [X] En over de<-n> chef van <vlaamsche-kinderzegen>>Kinderzegen> die de koeken
D2:       [X] [+witregel] En <- over> de chef van Kinderzegen die de koeken

TSa:     de <kinderen op de zwarte markt>>armemenschen-kinderen>
D1a:     de <armemenschen-kinderen>>kinderen der armelui>

TSa:     zoodat het effenaf tè wordt, ge kunt gaan peinzen, en dat zelfs zijn <vrienden>>kornuiten> zeggen: het is wreed <wie had dat in hem gezien?>>dat had hij niet mogen doen.> en
D1:       zoodat het effenaf tè wordt, ge kunt gaan peinzen, en dat zelfs zijn kornuiten zeggen: het is wreed dat had hij niet mogen doen. <e>>E>n
D1a:     zoodat het effenaf tè <wordt>>erg>, <+ -> ge kunt gaan <peinzen>>denken>, <+ -> <en dat>>zodat> zelfs zijn kor­nuiten zeggen: het is wreed <+ ,>dat had hij niet mogen doen. En
D2:       zo<-o>dat het effenaf <tè>>té> erg <+ wordt> <- ,> - ge kunt gaan denken <- ,> - zodat zelfs zijn kornuiten zeggen: <- het is wreed,> dat had hij niet mogen doen. En

TSa:     maken ze hem hoofdredakteur van <Een Duitsche Gazet>>een groote duitsche gazet>
D1a:     maken ze hem hoofdredakteur van een groote duitsche gazet <+ ,>
D2:       <maken>>benoemen> ze hem hoofdredakteur van een <- groot­e> <duitsche>>Duitse> gazet,

TSa:     van smokkelaars <+ met als titel:> waar is de christelijke naastenliefde heen <.>>?>
D1a:     van smokkelaars <+ ,> met als titel: waar is de <christelijke>>christene> naastenliefde heen?

TSa:     [+X] <D>>d>ie <Kinderzegenman>>kinderzegen-man> is een <Zwarte>>duitschgezinde>,
D1:       [X] <d>>D>ie kinderzegen-man is een duitschgezinde,
D2:       [X] [+witregel] Die <k>>K>inderzegen-man> is een <duitschgezinde>>Duitsgezinde>,

TSa:     <André met zijn lammen arm>>dingen-met-zijn-paardenpoot>
D1a:     <dingen-met-zijn-paardenpoot>>die Paardepoot>
D2:       <die>>de> Paarde<+n>poot

TSa:     die zich iederen nacht zat drinkt met een hoop wijven zoodat ze daar in hun blooten loopen en schandalen geven en de cogna<c>>k> 25 frank voor een klein drup­pel<ken>> tje> met flesschen over malkander gieten <- ,>
D1a:     <- die> zich iederen nacht <zat drinkt>>bezuipt> met een hoop wijven <- zoodat ze daar in hun blooten loopen en schandalen geven en de cognak 25 frank voor een klein druppeltje over malkander gieten>
D2:       zich iedere<-n> nacht bezuipt met een hoop wijven

TSa:     <+ (och als ik mij goed herinner heb ik dit al eens vroeger geschreven een mensch schrijft zooveel dat ge het allemaal zèlf niet kunt onthouden. en daarbij, sommige dingen mogen 2 keer gezegd worden want er zijn er genoeg die integendeel maar 1/2 kunnen gezegd worden)> en dat is <een van de Witte>>dan een belgischgezinde>,
D1:       (och als ik mij goed herinner heb ik dit al eens vroeger geschreven een mensch schrijft zooveel dat ge het allemaal zèlf niet kunt onthouden. <e>>E>n daarbij, sommige dingen mogen 2 keer gezegd worden want er zijn er genoeg die integendeel maar 1/2 kunnen gezegd worden) en dat is dan een belgischgezinde,
D1a:     (och <+ ,> als ik mij goed herinner heb ik dit al eens <- vroeger> geschreven <+ ,> een mensch schrijft zooveel dat ge het allemaal niet kunt onthouden <.>>-> En daarbij, sommige dingen mogen <2>>twee> keer gezegd worden <+ ,> want er zijn er genoeg die integendeel maar <1/2>>{1/2/half}> kunnen gezegd worden) en dat is dan een belgischgezinde,
D2:       (och, als ik <mij>>me> goed herinner heb ik dit al eens geschreven, <+ maar> een mens<-ch> schrijft zo<-o>veel dat ge het allemaal niet kunt onthouden <->>.> En daarbij, sommige dingen mogen twee keer gezegd worden, <- want> <er>>daar> zijn er genoeg die <- integendeel> maar <{1/2/half}>>half> kunnen gezegd worden) en dat is dan een <b>>B>elgischgezinde,

TSa:     aan wien moet ge dan nog uw <simpathie>>sympathie> geven, het zal op den duur nog zijn lijk mijn vrouw zegt: uw huishouden dat is uw vaderland.
D1a:     aan wien moet ge dan nog uw sympathie geven<,>>?> het zal op den duur nog zijn <lijk>>zoals> mijn vrouw <+ [xx]> zegt: uw huishouden <+ ,> dat is uw vaderland.
D2:       aan wie<-n> moet ge dan nog uw <sympathie>>symphatie> geven? <h>>H>et zal op de<-n> duur nog zijn zoals mijn vrouw <- [xx]> zegt: uw huishouden, dat is uw vaderland.
W2:      aan wie moet ge dan nog uw [symphatie]]sympathie] geven, Het zal op de duur nog zijn zoals mijn vrouw zegt: uw huishouden, dat is uw vaderland.

TSa:     <E>>e>n van den een die met den ander lacht als hij zich een put maakt, en onder deze die zich een put gemaakt hebben er weer 2 soorten zijn, de een die met den ander lacht omdat hij <er>>in dien put> inkruipt.
D1:       <e>>E>n van den een die met den ander lacht als hij zich een put maakt, en onder deze die zich een put gemaakt hebben er weer 2 soorten zijn, de een die met den ander lacht omdat hij in dien put inkruipt.
D1a:     En van <den een die met den ander lacht>>[xxxxx] =Paul [?] die lacht> als <hij>>Paul [?]> zich een put maakt, en onder deze die zich een put gemaakt hebben er <+ ,> <- weer twee soorten zijn,> de een die met den ander lacht omdat hij in dien put inkruipt.
D1b:     <En van Paul [?] die lacht als Paul [?] zich een put maakt, en onder deze die zich een put gemaakt hebben er, de een met den ander lacht omdat hij in dien put inkruipt.>>En dat er nu twee soorten van volk zijn, deze die zich [onleesbare geschrapte passage], en deze die zich daar [onleesbare geschrapte passage] >
D2:       En dat er nu twee soorten van volk zijn, deze die zich < [onleesbare geschrapte passage], en deze die zich daar [onleesbare geschrapte passage]>>midden in hun tuintje een schuilput graven en deze die daar grinnikend staan op te kijken - maar onder deze die zich wel een put maakten zijn er weeral twee soorten, deze die dan bij alarm in de put vluchten en deze die daar grinnikend staan op te kijken.>

TSa:     van een ziek meisje dat zich ook een put laat maken, precies een lichter (<als het geen schoon-Vlaamsch is, vervangen door doodskist, alhoewel lichter een schooner woord is>>ik zou doodskist schrijven, maar lichter is een schooner woord>) en die zich dan toedekt met een gazet
D
1a:     van een ziek meisje dat zich ook een put laat maken, <precies een lichter (ik zou>>[xxx xxx xx xxxx] en net een> doodskist <- schrijven, maar lichter is een schooner woord)> en die zich dan toedekt met een <gazet>>krant><+ ,>
D2:       <- van> een ziek<+elijk> meisje <- dat> <+ laat> zich ook een <+ schuil>put <- laat> maken, <[xxx xxx xx xxxx] en net een doodskist>>zo netgepast dat het bijna haar graf lijkt> <+ - > en die zich dan toedekt met een krant,

TSa:     [+X] <E>>e>n over de gesprekken die er allemaal te hooren zijn: <- ... > maar niets
D1:       [X] <e>>E>n over de gesprekken die er allemaal te hooren zijn: maar niets
D1a:     [X] En over de gesprekken die er <+ daar> allemaal <+ in die putten>te hooren zijn: maar niets
D2:       [X] [+witregel] En <- over> de gesprekken die er <- daar> <+ over putten> allemaal <- in die putten> te ho<-o>ren zijn: <- maar> niets

D2:       <+ , > want ik heb mens<-ch>en gezien in een kelder <waar goor ingeschoten was>> die vol goor schoot> <- en dat was wreed om zien>, en ik heb mens<-ch>en weten verdrinken

D2:       van de<-n> nacht of <- van> de<-n> <morgen>>ochtend> of <- van> de<-n> nanoen, een vrouw die roept:HOORT GE ZE!  

p.
71

ZP:       [tekstdeel ontbreekt]
TSa:     [romein, volgende pagina]
TSb:     [handschrift zetter:] geen nwe bldz.
D1:       [cursief]
D2:       [De eerste cursieve alinea werd reeds in D1a geschrapt, de twee laatste cursieve alinea's van dit hoofdstuk werden in D2 in vorig hoofdstuk "De twee blinden" opgenomen, eveneens cusief gedrukt]

D1:       [cursief]
D1a:     [cursief + correcties]
D1b:     [alinea wordt geschrapt]
D2:       [alinea is weggelaten]

D1a:     <I>>Ene> die aan het oostfront gevochten had en <- die> zegde

D1a:     <- en hun staartje opgeheft> had <+ ,>

D1a:     en het brood dat 95 fr. staat en de kolen 300 fr. zooveel als <ge>>je maar [?]> wilt <+ -> maar rantsoen is er niet - en dat de duistchers u bestelen
D2:       <- en het brood dat 95 fr. staat en de kolen 300 fr. zooveel als je maar wilt - maar rantsoen is er niet -> <e>>E>n dat de <duitschers>>Duitsers> u bestelen

D2:       en daarna de <b>>B>elgen en daarna... <e>>E>n dat ge

D1a:     van zèlf iemand te bestelen, met uw hart vol schaamte <->>.> [+X] maar ge moet de kinderen hier in de blokken in de armemenschen-huizen zien loopen
D
2:       van <zèlf>>zélf> iemand te bestelen, met uw hart vol schaamte. [X] [+witregel] <maar>>En> ge moet de kinderen <hier in>>uit> de blokken <in de armemenschenhuizen>>werkmanshuizen> zien lo<-o>pen <+ , >

D1a:     met hun <+ magere><beentjes>>beenen> <van maar zoo dik en>>en de [xx xxxxx xx] mager> hun billekens van <- maar> zoo dik, en daartusschen hun knieen <- VAN> ZOO DIK, effenaf leelijk om zien - en ze
D1b:     met hun magere beenen <-
en de [xx xxxxx xx] mager> en hun billekens van zoo dik, en daartusschen hun knieen ZOO DIK, effenaf leelijk om zien - en ze
D2:       met <+ tussen> hun magere be<-e>nen en <hun billekens>> billetjes> <- van zoo dik, en daartusschen> <hun knieen ZOO DIK>>dikgezwollen knieën> <- , effenaf leelijk om zien> <->>.> <e>>E>n ze

D2:       van <I2 en I3>>twaalf en dertien> jaar,

D2:       en <- ze> zien niet goed meer of <- ze> hebben krampen

D2:       <+ , > zo<-o>dat ze zich liggen te <krinkelen>>wentelen> van <- de> pijn <,>>.> <e>>E>n ge kunt geen huis <binnen gaan>>binnengaan> of men pist er in bed <+.>

D1a:     en in zoo een huishouden, <I>>ene> die van armoede naar duitschland is <- moeten> gaan werken en<+ "> IN DUITSCHLAND IS HET GOED <+ "> zegt hij <+ :>
D2:       <e>>E>n in zo<-o> een huishouden, ene die van armoede naar <duitschland>>Duitsland> is gaan werken en <- "> IN DUITS<-CH>LAND IS HET GOED <- "> zegt hij:

D1a:     <chocolat>>chocolade> en men drinkt er echte koffie EN MEN IS ER BIJ EEN KRANKENKAS
D2:       chocolade <- en men drinkt er echte koffie> en men is er bij een krankenkas

D2:       sommige mens<-ch>en de<-n> kop moeten afkappen en dan zeggen: kijk daar eens goed naar <+ , > dat is nu uw eigen ezelskop <+ . >